Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB), Çanakkale Zaferi’nin 100. yılında, dönemin önemli tarihçileri, edebiyatçıları, gazetecileri, ilim ve fikir adamlarının makale ve eserlerinden oluşan ‘Yeni Mecmua Çanakkale Fevkalade Nüshası’nı yayın hayatına kazandırdı.
TDBB tarafından yayınlanan, orijinal Osmanlıca metinlere Türkçe transkriptleriyle birlikte yer verildiği, İlk basımı 1918’de gerçekleşen, Çanakkale kara ve deniz savaşlarını günümüze aktaran bir kaynak eser niteliğindeki Yeni Mecmua Çanakkale Fevkalade Nüshası, okuyuculara sunduğu destansı yazılar, şiirler, ordu arşivleri kullanılarak yazılan makalelerin yanı sıra savaşa katılan er ve erbaşlarla yapılan mülakatları da içermesi bakımından önemlidir.
Özenli Hazırlık ve Baskı
Yeni Mecmua’nın Çanakkale Özel Sayısı’na ilişkin daha önce de bazı çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, bu çalışmalarda metinler ya tamamıyla sadeleştirilerek ya da özgün metin olmadan latinize edilmiş biçimleriyle yayınlanmıştı. Dolayısıyla özgün metin ile transkript edilmiş Türkçe metin ilk kez bu eserde bir arada yer aldı. Böylece son derece özgün, kelimenin gerçek anlamıyla “çevrimyazı-tıpkıbasım” bir eser ortaya çıkmış oldu. Ayrıca Osmanlıca metinleri Latin harflerine aktarırken Osmanlıca sözcüklerin sadeleştirilmesi yoluna gidilmedi. Çünkü metinler, küçük bir gayretle, her neslin okuyup anlayabileceği sadelik ve yalınlıktaydı.
Diğer önemli bir husus ise, özel sayının nüshaları kütüphanelerde araştırılırken ortaya çıktı. Bu nüshalardan sadece Atatürk Kitaplığı’nda bulunanda, ünlü Alman komutan Limon von Sanders’in fotoğrafı bulunuyordu. Bu çalışmada, von Sanders’in fotoğrafı da ilgili sayfasına konuldu.
Hazırlık safhasında, özel sayıdaki fotoğraflar tek tek elden geçirildi. O günün zor şartlarında yapılan baskı sebebiyle silik çıkan bazı fotoğraflar iyileştirildi. Baskı Kâğıdının dönemin gazete ve dergi kâğıdını hatırlatmasına özen gösterildi. Ayrıca Osmanlı dönemi cildini benzer bir kitap cildi ile böylesine seçkin bir eseri muhafaza edecek özel bir kutu da yaptırıldı.
EK:
YENİ MECMUA ÇANAKKALE FEVKALÂDE NÜSHASI BİLGİ NOTU
Çanakkale için emsalsiz bir hatıra sayısı…
Özel sayı, nasıl hazırlandı?
Yeni Mecmua, Çanakkale özel sayısı için hazırlıklara 18 Mart 1915 Deniz Zaferi’nden sonra başladı. Başlangıçtaki amaç, zaferin birinci yıldönümüne yetiştirmekti, ne yazık ki yazı sözü veren yazarlar, sözlerinde hemen duramadılar. Ayrıca özel sayı için gerekli kaynak da arzu edilen zamanda tedarik edilmedi. Bunun gibi nedenlerle özel sayının hazırlanıp basılması 1918 yılı Nisan ayının sonu ile Mayıs ayı başlarında ancak bitirildi. Basımı da I. Dünya Savaşı’nın bitmesine çok az bir süre kala, Mayıs ayı içinde gerçekleştirildi. Oldukça zahmetli bir süreç sonunda gelecek nesiller için, bu zaferin kıymetini ve anlamını anlatan önemli bir eser ortaya çıkarılmıştı.
Özel sayıyı hazırlayan Yeni Mecmua kimindir?
Yeni Mecmua Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında çıkan ilim, fikir, sanat ve edebiyat dergisidir. Ziya Gökalp’in öncülük ettiği Yeni Mecmua, İstanbul’da 12 Temmuz 1917’de haftalık olarak yayımlanmaya başlanmıştır. Sahibi ve sorumlu müdürlüğünü, İttihat ve Terakkî’nin önde gelenlerinden Mehmed Talat (Talat Paşa) yapmıştır. Altmış altı sayı çıkarılan dergi, Mondros Mütarekesi’nin ardından 26 Ekim 1918’de kapanmıştır. 1 Ocak 1923’te Falih Rıfkı’nın (Atay) yönetiminde 67. sayıdan itibaren on beş günlük periyotlarla tekrar yayın hayatına dönen dergi uzun ömürlü olamamış ve 20 Aralık 1923’teki 90. sayısıyla yayımına son verilmiştir.
Derginin ismini, Yahya Kemal koydu
Yeni Mecmu, devrin ilim, fikir ve edebiyat adamlarını etrafında toplamış, başlığının altında yer alan “ilim, sanat ve ahlâka dair haftalık mecmua” ibaresi doğrultusunda seviyeli bir yayımcılık ortaya koymuştur. Dergide ilmî konular herkesin anlayabileceği bir dil ve üslûpla kaleme alınmaya çalışılmıştır. Sosyoloji, edebiyat, tarih gibi alanlarda yazısına sıkça rastlanan Ziya Gökalp başta olmak üzere Köprülüzâde Mehmed Fuad, Ahmed Refik (Altınay), Necmeddin Sâdık (Sadak) gibi isimler derginin yayın politikasının belirlenmesinde de etkili olmuştur. Yahya Kemal (Beyatlı) daha hazırlık aşamasından itibaren Gökalp’i desteklemiş, dergiye “mecmua” adını o teklif etmiş, Gökalp bu ada “yeni” sıfatını eklemiştir.
Necip Fazıl da Yeni Mecmua’da yazdı
Derginin ikinci döneminde Necip Fazıl (Kısakürek) de “Allah”, “Sevgilim”, “Çılgın”, “Kitâbe”, “Yegâne”, “Sarhoş”, “Derbeder”, “Yârin Sesi” başlıklı ilk şiirlerini çıkarmıştır.
Hikâye türünde en fazla eseriyle dergiye katılan isim Ömer Seyfeddin’dir. Refik Halit (Karay) da daha sonra, Memleket Hikâyeleri’ne alacağı hikâyeleriyle dergiye katılır. Hüseyin Rahmi (Gürpınar), Yakup Kadri (Karaosmanoğlu), Mustafa Nihat (Özön) bir veya birkaç hikâyesiyle görünen belli başlı diğer isimlerdir. Rauf Yektâ, Mûsâ Süreyyâ mûsiki, Mimar Kemâleddin mimari yazılarıyla dergiye katılmıştır.
ÇANAKKALE ÖZEL SAYISINDA KİMLER YAZDI?
Sultan Reşad’ın şiiri
Yeni Mecmua Çanakkale Özel Sayısı, dönemin Osmanlı Sultanı Mehmed Reşad’ın edebî açıdan oldukça kıymetli bir şiiriyle başlar. Devamında ise bizim için hâlâ önemli bir kaynak olan ve Çanakkale deniz savaşları ve düşmanın uğradı zayiatı ele alan yazılar vardır. Bu yazılar ünlü tarihçi, aynı zamanda Çanakkale doğumlu olan Emin Âli tarafından kaleme alınmıştır. Kara savaşlarını ise Kemal Behiç, yazdı. Çanakkale deniz ve kara muharebelerinde başarılar gösteren komutan ve askerlerin hikayesi ise çeşitli yazarlar tarafından destansı bir ifadeyle yazıya döküldü. Bu noktada özellikle Ordu arşivlerinden istifade edilmişti.
Ebulala Mardin de Çanakkale için yazdı
Özel sayıda, Ziya Gökalp, Şerif Mardin’in babası Ebu’l-a’lâ Mardin, ünlü kadın şair Nigar, daha sonra Cumhuriyet’in ilk döneminin yazarları arasında bulunacak olan “Raif Necdet KESTELLİ, Hüseyin Suâd YALÇIN, Celal Nuri İLERİ, Hüseyin Ragıb BAYDIR, Mehmet Kazım Nami DURU, Kâzım Şinasi DERSAN, Hakkı Sühâ GEZGİN, Ali Ekrem BOLAYIR ile F. Celâleddin (Fahri Göktulga) da vardı.
Ünlü gazeteciler de oradaydı
Çanakkale Özel Sayısında hem Osmanlı’nın son döneminin, hem de Cumhuriyet’in ünlü gazetecileri de yazıları ve yorumlarıyla katkıda bulunur: Hakkı Tarık US, Ali Canib YÖNTEM, Ahmed Emin YALMAN, Yunus NADİ, Necmeddin SADAK, Hüseyin Cahid YALÇIN, Selim Sırrı TARCAN, Falih Rıfkı ATAY.
Abdurrahman Şeref’in kaleminden Çanakkale
İki büyük tarihçi de Çanakkale’yi tarihsel perspektiften ele alınırlar. Bunlardan biri, Cumhuriyet’in İkinci Meclis’ine başkanlık edecek olan büyük tarihçe Abdurrahman ŞEREF, diğeri ise unutulmaz tarih incelemeleriyle bugün bile erbabınca takdirle izlenen Ahmed Refik (ALTINAY) idi.
Abdülhak Hamid’den Yahya Kemal’e tüm şairler…
Şair ve yazarlardan ise çok aşina isimler vardı. Abdülhak Hamid, Yahya Kemal BEYATLI, Halid Fahri OZANSOY, Enis Behiç KORYÜREK ve Mehmed Emin YURDAKUL ilk akla gelenlerdendi… Yazarlardan ise Midhat Cemal Kuntay, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Samipaşazade Sezâi ve Tekin Alp sayılabilir.
Çanakkale için özel beste
Türkiye’de çağdaş müziğin kurucularından kabul edilen Osmanlı müzisyeni Rauf Yekta ve Musa Süreyya da hem yazıları hem de Çanakkale için özel olarak besteledikleri eser ile bu özel sayıda yerlerini alıyorlardı.
Savaşın gerçek kahramanlarıyla söyleşiler
Ruşen Eşref (ÜNAYDIN)’n Çanakkale’de savaşan er, erbaş ve subaylarla yaptığı mülakatlar ise hâlâ canlılığını ve savaş hakkındaki birinci dereceden bilgileri içeren özelliğini korur. Özellikle bu söyleşiler içerisinde o dönemki unvanıyla Mustafa Kemal Paşa ile yapılan mülakat, Atatürk ve Çanakkale hakkındaki tek ve emsalsiz kaynak olma niteliğini devam ettirir. Bu mülakat aynı zamanda Atatürk’ün bugüne kadar ulaşılabilen ve basında yayınlanan ilk söyleşisi olma özelliği taşır. Atatürk, burada kendisinin kumanda ettiği ve şahit olduğu muharebelerin tüm aşamasını gün gün anlatır. Daha sonra dillerden düşmeyecek olan savaş üzerine düşüncelerini ve anekdotlarını anlatır. Eser, bu bakımdan da emsalsiz ve parlak bir değere haizdir.
[inpost_galleria thumb_width=”200″ thumb_height=”200″ post_id=”4529″ thumb_margin_left=”3″ thumb_margin_bottom=”0″ thumb_border_radius=”2″ thumb_shadow=”0 1px 4px rgba(0, 0, 0, 0.2)” id=”” random=”0″ group=”0″ border=”” show_in_popup=”0″ album_cover=”” album_cover_width=”200″ album_cover_height=”200″ popup_width=”800″ popup_max_height=”600″ popup_title=”Gallery” type=”yoxview” sc_id=”sc1435818451225″]